 |
|
|
|
|
|
|
| |
| Gaur egungo basoa
gaztea da -12.000 urte baino gutxiago du- eta pagadia
eta izeidia nagusi dira. Lehen, haritza omen
zen zuhaitz mota nagusia, baina egun ale bakan batzuk baino
ez dira ikusten. Azken mendeetako mendi ustiapenaren eraginez,
izeidiak gutxitu egin dira, eta egun pagoa
da zuhaitz mota nagusia. Beste espezie batzuk daude Iratin,
esaterako, otsalizarra, astigarra,
sahatsa, ezkia, zumar
hostozabala, eta zuhaixken artean, ezpela,
hurritza, gorostia, elorri
zuria, ipurua eta basarana.
Azkenik, goroldioa, iratzeak
eta likenak ere badaude.
|
|
|
|
|
|
|
| |
Pagoa
(Fagus sylvatica):
Espezierik ugariena da Iratiko basoan. Pagoa hostogalkorra
da eta 40 metroko altuera izan dezake. Enborra lodia,
zuzena eta leuna da; adaburua, biribildua eta hostotsua.
Apiriletik ekainera bitarte loratzen da, eta fruitua
(pagatxa) udaren bukaeran ateratzen da
|
| 100 eta 150 urte bitarteko
pagoak mozten dira mendi ustiapenetan, baina ale zaharragoak
ikus ditzakegu. |
| Hezetasun handia behar
du bizitzeko. Pagadietako hezetasunak likenak, goroldioa
eta iratzea ateratzen laguntzen du, enborretan eta adarretan
bereziki. Pagadiak oso hostotsuak dira, beraz, ez da arrunta
beste zuhaitz mota batzuk ikustea, basoaren soilguneren
batean ez bada. |
| Iratin nonahi hedaturik
daude. |
|
|
|
Hurritza
(Abies alba):
Nafarroako izei autoktono bakarra da hau. Koniferoa eta
hosto iraunkorrekoa da. 50 metroko altuera izan dezake;
enborra zuzena eta gogorra da; adaburua piramide formakoa
da. |
| “Gabonetako zuhaitza”
da. Apiriletik ekainera bitarte loratzen da eta fruitua
(pinu burua) udazkenean ateratzen da. Larrazkenean, pagoaren
hostoak gorriz jartzen direnean, izeiaren berdea nabarmentzen
da. Dirudienez, lehen izeidiak pagadiak baino hedadura
handiagoa zuen Iratiko basoan, baina itsasontziak eraikitzeko
egur ona zela kontuan harturik, asko ustiatu zuten. |
| Uharkaren ekialdean kokatzen
dira gehienbat izeidiak, edota pagadiekin nahasturik. |
|
|
|
|
|
|
|
| |
Astigarra (Acer
platanoides):
 Pagadien
inguruan kokatzen dira astigarrak, larreetatik hurbil,
hain zuzen ere. Hostogalkorra da, hostotsua eta sendoa;
30 metroko altuera izan dezake. Adaburu biribildukoa da;
enbor zuzena eta motza du; ale zaharretan azala pitzatzen
da. Martxoan eta apirilean loratzen da, eta fruituak udaren
bukaeran ematen ditu. |
|
|
|
Haritz Kandugabea
(Quercus petraea):
 Zuhaitz
handia eta mardula da. 30 metroko altuera izan dezake.
Hosto erorkorrak ditu; adaburua irregularra da, biribildua
gutxi gora behera, eta pagoarena baino hosto gutxiagorekin.
Enborra lerdena da eta azala pitzatuta dago: zuhaitza
zenbat eta zaharrago, azala gero eta pitzatuago.
|
| Apiril-maiatzean loratzen
da; fruitua, hots, ezkurra, udazkenean ateratzen da. Iratin
tarteka ikus ditzakegu, hegoaldean eta eguteretan bereziki.
|
|
|
|
|
| |
|
|
| |
Ezpela (Buxus
sempervirens):
 Pirinio
osoan dago hedaturik. Oso estimatua da ezpela, bi arrazoi
hauengatik: abereentzako itzal goxoa eskaintzen duelako
eta bere egurraren kalitateagatik -grabatzeko eta taila
egiteko oso egokia baita-. Ezpela moztea oso mugatua zegoen
-eta egun ere dago- eta horrek arazoak sortzen zituen
artzainekin eta koilaragileekin -kuxetagileekin-, ezpelaren
egurra erabiltzen baitzuten tresnak egiteko. |
|
|
|
Hurritza (Corylus
avellana):
 5
bat metroko zuhaixka da -8 eta 10 metroko altuera ere
izan dezake-. Adar asko ditu. Iratin asko dago. “Oriongo
hurritzak” oso ospetsuak dira, Monumentu Natural
izendatu baitzituzten |
|
|
|
|
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
|
